بانگ جَرَس

• وقت: هنگام؛ برگ: توشه و هر چیز مورد نیاز؛ باره: اسب؛ خار: تیغ گیاه؛ خاره: سنگ سخت.
• «تا» حرف ربط وابسته‌ساز است.
• «برگ سفر» ترکیب اضافی و «سدّ خار و خاره» گروه اضافی و هم‌پایه است.

• «برگ سفر بر باره بستن» کنایه از آماده شدن برای سفر است.
• «دل بستن» در اینجا کنایه از عزم و تصمیم گرفتن است.
• «سدّ خار و خاره» اضافهٔ تشبیهی و استعاره از موانع و دشواری‌های راه است.
• خار / خاره: جناس ناهمسان و افزایشی.
• تکرار صامت‌های «ب»، «ر» و «ا» واج‌آرایی ایجاد کرده است.

اکنون هنگام حرکت است و باید با اراده برای عبور از دشواری‌ها آماده شد.

• کران: کناره و جانب؛ رحیل: کوچ و سفر؛ جرس: زنگ؛ خموش: ساکت.
• «بانگ رحیل» ترکیب اضافی است.
• «من» در «وای من» نقش متممی دارد؛ یعنی «وای بر من».

• بانگ / رحیل / گوش / جرس / خموش: مراعات‌نظیر.
• بانگ برخاستن / خموش بودن: تضاد.
• تکرار «بانگ» بر فضای حرکت و بیدارباش شعر تأکید دارد.

هنگام حرکت فرا رسیده و شاعر سکون و عقب ماندن را نکوهش می‌کند.

• دریادل: شجاع و نترس؛ راهوار: اسب خوش‌حرکت و تندرو.
• «راه سفر» ترکیب اضافی و «رهوار خویش» گروه اضافی است.

• «دریادل» اضافهٔ تشبیهی و کنایه از انسان شجاع است.
• «پا در رکاب داشتن» کنایه از آمادۀ حرکت و تاختن بودن است.
• دریا / دل و پا / رکاب / راهوار تناسب دارند.
• رکاب در پیوند با حرکت و هجوم، مجاز از آمادگی رزمی است.

دلیران و رزمندگان برای سفر و مبارزه آمادۀ حرکت‌اند.

• گاه: هنگام؛ ره: صورت کوتاه‌شدۀ «راه»؛ پروا: ترس و بیم؛ همّت: کوشش و اراده؛ چاره‌ساز: کارگشا.
• «برادر» منادا است.

• «راه دراز» در مفهوم شعر کنایه از دشواری و طولانی بودن مسیر مبارزه است.
• «همّت چاره‌ساز است» بر نقش کوشش و اراده تأکید دارد.
• گاه / راه و پروا / همّت از نظر آوایی در بافت شعر هماهنگی دارند.

نباید از طولانی و دشوار بودن راه ترسید؛ کوشش، همّت و شتاب در عمل راه‌گشا هستند.

• دامن: دامنهٔ کوه و بیابان؛ وادی اَیمن: بیابانی در کنار کوه طور که ندای خداوند در آنجا به حضرت موسی رسید.
• «گاه سفر» ترکیب اضافی و «بوسه‌گاه وادی ایمن» گروه اضافی است.

• وادی اَیمن در این شعر استعاره از فلسطین است.
• وادی ایمن به «بوسه‌گاه» تشبیه شده و «بوسه‌گاه وادی ایمن» اضافهٔ تشبیهی دارد.
• برانیم / برانیم: تکرار.
• دامن، باره و وادی با فضای سفر و حرکت تناسب دارند.
• اشاره به وادی ایمن و داستان حضرت موسی(ع): تلمیح.

باید با شتاب به سوی فلسطین، که سرزمینی مقدّس و شایستۀ احترام است، حرکت کرد.

• وادی: سرزمین؛ فرعونیان: پیروان فرعون؛ قبطیان: قوم کهن مصر؛ موسی: پیامبر بنی‌اسرائیل؛ نیل: رود مصر؛ جلودار: رهبر و پیشرو.
• «فرعونیان و قبطیان» دو واژۀ هم‌پایه‌اند.
• «اندر» حرف اضافه و به معنی «در» است.

• فرعونیان و قبطیان استعاره از صهیونیست‌ها و اشغالگران‌اند.
• موسی استعاره از رهبر انقلاب، امام خمینی، است.
• نیل استعاره از موانع و مشکلات راه است.
• موسی / فرعون و فرعونیان / قبطیان / نیل: مراعات‌نظیر و تلمیح به داستان حضرت موسی(ع).
• هامونی بودن وادی و وجود نیل در میان، فضای داستان موسی را تداعی می‌کند.

راه آزادی فلسطین دشوار است و دشمنان فراوان‌اند، امّا وجود رهبر و پیشرو امید حرکت را زنده نگه می‌دارد.

• تنگ: دشوار و محدود؛ بیگانه: غریبه و دشمن؛ ننگ: عار و بدنامی.
• «ما را» در ساخت کهن به معنی «برای ما» و دارای نقش متممی است.
• «ای برادر» ندا و منادا است.

• «خانه» استعاره از فلسطین و سرزمین اشغال‌شده است.
• تنگ / ننگ: جناس ناهمسان.
• تکرار «تنگ» برای تأکید است.
• تنگ / بیگانه / ننگ از نظر آوایی هماهنگی دارند.

اشغال خانه و سرزمین به دست بیگانه، هم زندگی را دشوار می‌کند و هم ننگ‌آور است.

• فرمان: دستور؛ اهریمن: دیو و شیطان؛ نگین: انگشتر و سنگ قیمتی.
• «این خانه» گروه اسمی با صفت اشاره است.
• «تخت و نگین» دو مفعول هم‌پایه‌اند.

• «خانه» استعاره از فلسطین است.
• تخت و نگین استعاره از قدرت، حکومت و جایگاه فرمانروایی‌اند.
• اهریمن استعاره از دشمن و اشغالگران است.
• تلمیح به داستان حضرت سلیمان و دیوی که انگشتر او را ربود و بر تخت او نشست.
• تخت / نگین و خانه / دشمن / اهریمن تناسب معنایی دارند.

باید سرزمین اشغال‌شده را از دشمن پس گرفت و حاکمیت آن را به صاحبان اصلی بازگرداند.

• کلیم: لقب حضرت موسی(ع)؛ آهنگ: قصد و اراده؛ سامری: مردی که گوسالۀ زرّین ساخت و قوم موسی را گمراه کرد؛ ولی: پیشوا و رهبر؛ یاور: یاری‌کننده.
• «ای یاوران» ندا و منادا است.
• «باید» قید است.

• کلیم استعاره از امام خمینی و سامری استعاره از دشمن و رژیم اشغالگر است.
• «آهنگ جان کسی را کردن» کنایه از قصد نابودی و کشتن کسی را داشتن است.
• یاوران / یاوری: اشتقاق.
• تلمیح به داستان حضرت موسی و سامری.
• تکرار آوای «ی» واج‌آرایی ایجاد کرده است.

رهبر برای مقابله با دشمن تصمیم گرفته است و یاران وظیفه دارند او را در این راه یاری کنند.

• حکم: دستور؛ جلودار: رهبر و پیشرو؛ هامون: دشت و صحرا.
• «اگر» حرف ربط شرط است.
• «از خون» متمم است.

• هامون / دریا: تضاد.
• هامون به دریایی از خون تشبیه شده است.
• «دریا شدن از خون» اغراق و تصویر از فراوانی کشته‌هاست.
• هامون / صحرا: ترادف.
• تکرار «بتازید» بر پافشاری بر حرکت و هجوم تأکید دارد.

فرمان رهبر باید اجرا شود و سختی و خونریزی نباید مانع ادامۀ مبارزه گردد.

• فرض: واجب و لازم؛ تیغ: شمشیر؛ گر: اگر.
• «فرمان بردن از حکم جلودار» گروه مصدری و نهاد جمله است.
• «گو» در اینجا در معنی «بگو» آمده است.

• تیغ مجاز از شمشیر، نیزه و ابزار جنگ است.
• باریدن تیغ: تشبیه تیغ به باران و اغراق.
• «تیغ بارد» تصویری اغراق‌آمیز از فراوانی خطر و حمله است.
• بارد / ببارد: اشتقاق و تکرار.

اطاعت از فرمان رهبر واجب است و حتی سخت‌ترین خطرها نیز نباید مانع انجام وظیفه شوند.

• جانان: محبوب و عزیز؛ آهنگ: قصد؛ گر: اگر؛ سپر: ابزار دفاع.
• «جانان من» منادا است.
• «آهنگ سفر کردن» و «جان سپر کردن» فعل‌های مرکب‌اند.

• جان به سپر تشبیه شده است.
• «جان سپر کردن» کنایه از جنگیدن، فداکاری و از جان گذشتن است.
• باریدن تیغ: تشبیه و اغراق.
• تیغ / سپر: مراعات‌نظیر.
• بارد / ببارد: اشتقاق و تکرار.

برای هدف باید برخاست، حرکت کرد و حتی از جان خود گذشت.

• جولان: ۱. بلندی‌های جولان در سوریه؛ ۲. حرکت و تاخت و تاز؛ زان: از آن؛ خط: مرز.
• «زان جا» یعنی «از آن جا».
• در مصراع دوم «به جولان» به معنی «با شتاب و حرکت» است.

• جولان در دو معنی متفاوت در دو مصراع به کار رفته و جناس همسان دارد.
• «جانان من» خطاب عاطفی شاعر به همراه و هم‌رزم است.
• جولان / لبنان و سفر / حرکت تناسب دارند.

شاعر همراه خود را به حرکت پیوسته و پیشروی تا مرزهای لبنان فرا می‌خواند.

• خفته: خوابیده و آرمیده؛ کوی: محلّه و کوچه؛ بنهفته: پنهان‌شده.
• «صد» مجاز از تعداد بسیار است.
• «هر» صفت مبهم است.

• «صد شهید» مجاز از شهیدان بسیار است.
• خفتن شهید کنایه از مرگ و شهادت است.
• «هر کویش غمی بنهفته دارد» به کوی و محلّه حالتی انسانی می‌دهد.
• خفته / بنهفته: هماهنگی آوایی و اشتقاق‌گونه.

در سرزمین‌های اشغال‌شده، یاد شهیدان و غم مردم در همه جا حضور دارد.

• اندوه: غم؛ داغ: مصیبت و سوگ؛ دیر یاسین: نام روستایی در فلسطین.
• «جانان من» منادا است.
• «اندوه لبنان» و «داغ دیر یاسین» ترکیب‌های اضافی‌اند.

• «اندوه ... کشت ما را» کنایه از غم بسیار و جانکاه است.
• «پشت ما را بشکست» کنایه از اندوه و رنج شدید است.
• دیر یاسین مجاز از مردم و کشتار مردم دیر یاسین است.
• کشت / بشکست: هماهنگی آوایی.
• داغ / اندوه: مراعات‌نظیر.

کشتار و رنج مردم لبنان و فلسطین اندوهی عمیق و جانکاه در شاعر ایجاد کرده است.

• مژگان: جمع مژه؛ رُفت: جارو کرد و پاک کرد؛ طُور سینین: کوه سینا؛ رَفت: حرکت کرد؛ زین: از این.
• «رُفت» و «رَفت» دو فعل متفاوت با اختلاف مصوّت هستند.

• رُفت / رَفت: جناس ناهمسان.
• «به مژگان رُفتن گرد» کنایه از نهایت احترام، عزیز داشتن و مراقبت کردن است.
• «به سینه رفتن» کنایه از تحمل سختی و با جان و دل حرکت کردن است.
• مژگان / سینه و طور / فلسطین تناسب دارند.

فلسطین سرزمینی مقدّس و عزیز است و برای رسیدن به آن باید هر سختی و دشواری را تحمل کرد.

• چاووش: پیشرو و راهنمای کاروان و لشکر؛ آنک: اکنون، اینک؛ عَلَم: پرچم.
• «بانگ چاووش» ترکیب اضافی است.
• «امام ما» گروه نهادی است.

• چاووش استعاره از رهبر و امام خمینی است.
• «عَلَم بر دوش گرفتن» کنایه از آماده شدن برای حرکت و مبارزه است.
• بانگ / چاووش / عَلَم: مراعات‌نظیر با فضای حرکت و رهبری.

اکنون رهبر آمادۀ حرکت و مبارزه است و مردم باید ندای او را بشنوند و همراه شوند.

• تکبیر زدن: الله‌اکبر گفتن؛ لبیک گفتن: پذیرفتن و اجابت کردن؛ رهوار: اسب خوش‌حرکت و تندرو؛ مقصد: هدف؛ دیار: سرزمین؛ قدس: سرزمین مقدّس؛ همپا: همراه و هم‌قدم؛ جلودار: رهبر و پیشرو.
• «تکبیر زن» و «لبیک گو» در معنی حالتِ همراه حرکت به کار رفته‌اند.
• «دیار قدس» و «همپای جلودار» ترکیب‌های اضافی‌اند.

• «همپای جلودار» کنایه از همراه بودن و پیروی از رهبر است.
• تکبیر / لبیک: مراعات‌نظیر.
• رهوار / جلودار: قافیه و هماهنگی آوایی.

مقصد نهایی قدس است و باید با ایمان، آمادگی و همراهی رهبر به سوی آن حرکت کرد.