خندهٔ تو

• «اگر»: پیوند وابسته‌ساز (حرف ربط)؛ «امّا»: پیوند همپایه‌ساز (حرف ربط).
• «می‌خواهی» و «می‌کاری»: فعل مضارع اخباری.
• در «خنده‌ات را نه»، فعل «نگیر» به قرینهٔ لفظی حذف شده است.
• در «سوسنی را که می‌کاری...»، اجزای «از من مگیر» به قرینهٔ لفظی حذف شده‌اند.

• نان: نماد و مجاز از روزی و خوراک؛ هوا: نماد و مجاز از تنفّس و زندگی؛ نان و هوا: مجاز از امکانات اولیه و ضروری زندگی.
• گل سرخ: نماد عشق، وطن و لبخند معشوق؛ گل سوسن: نماد عشق و محبت.
• گل سرخ، سوسن و کاشتن: مراعات‌نظیر.
• «بگیر / مگیر»: تضاد.
• تکرار «از من مگیر» و واج‌آرایی صامت‌های «گ» و «ن» در بند دیده می‌شود.

شاعر همهٔ نیازهای مادی و ضروری زندگی را در برابر عشق و خندهٔ معشوق کم‌اهمیت می‌داند و از او می‌خواهد لبخند و عشقی را که در دلش کاشته است از او نگیرد.

• «نبردی سخت» و «چشمانی خسته»: ترکیب وصفی.
• «باز می‌گردم»: مضارع اخباری؛ «که»: پیوند وابسته‌ساز (حرف ربط)؛ «دیده است»: ماضی نقلی.
• «بی هیچ دگرگونی» و «پروازکنان»: قید؛ «تمامی درهای زندگی»: گروه مفعولی.
• «ان» در «پروازکنان» نشانهٔ صفت فاعلی است.

• «دنیا را دیدن»: کنایه از باتجربه بودن و تجربه کردن سختی‌ها و وقایع دنیا.
• چشم: مجاز از وجود.
• خنده به پرنده‌ای که پرواز می‌کند تشبیه شده و همچنین با جست‌وجو کردن، تشخیص یافته است.
• زندگی مانند خانه‌ای است که در دارد: استعاره.
• «در گشودن»: کنایه از امید بخشیدن و حل مشکلات.
• «خنده درهای زندگی را می‌گشاید»: تشخیص و استعاره.
• واج‌آرایی صامت‌های «گ» و «م» در بند دیده می‌شود.

شاعر می‌گوید با وجود خستگی از نبرد و از جهانی که دگرگون نمی‌شود، خندهٔ معشوق امید به زندگی را در او زنده می‌کند و راه ادامهٔ زندگی و مبارزه را پیش رویش می‌گشاید.

• آخته: بیرون کشیده، برکشیده.
• «عشق»: منادا با حرف ندای محذوف؛ «خندهٔ تو»: گروه نهادی.
• «تاریک‌ترین لحظه‌ها»: گروه متممی؛ «تاریک‌ترین» وابستهٔ پیشین و صفت عالی و «لحظه‌ها» هستهٔ متمم است.
• «می‌شکفد»: مضارع اخباری؛ «به ناگاه»: قید؛ «جاری»: مسند.
• «شمشیری آخته»: گروه مسندی و ترکیب وصفی.

• شکفتن خنده: استعارهٔ مکنیه؛ خنده مانند گلی می‌شکفد.
• تاریک‌ترین لحظه‌ها: نماد فضایی پر از ناامیدی و ظلم.
• «جاری شدن خون» و «خون من بر سنگفرش خیابان جاری است»: کنایه از زخمی یا کشته شدن.
• خنده به «شمشیری آخته» تشبیه شده است.
• «شمشیر آخته»: کنایه از شمشیر آمادهٔ مبارزه.
• خیابان و سنگفرش: مراعات‌نظیر.
• تکرار «خنده / خندهٔ تو» و واج‌آرایی در بند دیده می‌شود.

خندهٔ معشوق در لحظات سخت و ناامیدکننده برای شاعر امیدآفرین و نیروبخش است و حتی در صورت زخمی یا کشته شدن او نیز به صورت سلاحی برای ادامهٔ مبارزه و پیروزی تصویر می‌شود.

• کناره: ساحل، کرانه، لب.
• «خندهٔ تو»، «کنارهٔ دریا»، «موجش»، «عشق من»، «خنده‌ات»، «انتظارش» و «گل کشورم»: ترکیب‌های اضافی.
• «موج کف‌آلود»، «گل آبی» و «گل سرخ»: ترکیب‌های وصفی.
• «برافرازد»: مضارع التزامی.
• «چون» به معنی «مثل، همانند» حرف اضافه و «گلی» متمم است.
• در «گل سرخ کشورم»، «گل» هسته، «سرخ» وابستهٔ صفت، «کشور» مضاف‌الیه و «م» مضاف‌الیهِ وابسته است.
• «ان» در «بهاران» پسوند زمان و به معنی «هنگام بهار / فصل بهار» است.
• «عشق من» منادا با حرف ندای محذوف است.
• مرجع ضمیر «ش» در «موج کف‌آلودش»، دریاست.

• خنده استعاره و تشخیص دارد و به گل تشبیه شده است.
• «کشور مرا می‌خواند»: استعاره و تشخیص.
• گل سرخ نماد عشق و وطن است.
• خواندن گل: تشخیص.
• پاییز / بهار: تضاد.
• کناره، دریا، موج و کف و نیز دریا، موج، کف‌آلود، آبی، سرخ، بهاران و گل: مراعات‌نظیر و تناسب.

در فصل ناامیدی و دلسردی جامعه، خندهٔ معشوق باید حتی امواج خاموش دریا را به نشاط وادارد؛ شاعر در بهار منتظر شادی و لبخند اوست و گل‌های آبی و سرخ کشورش را دعوتی به میهن و مبارزه می‌بیند.

• «بخند»: فعل امر؛ «شب، روز، ماه»: متمم؛ «پیچاپیچ خیابان‌های جزیره»: گروه متممی.
• در گروه «پیچاپیچ خیابان‌های جزیره»، «پیچاپیچ» هستهٔ متمم، «خیابان‌ها» مضاف‌الیه و «جزیره» مضاف‌الیهِ وابسته است.
• «امّا»: پیوند همپایه‌ساز (حرف ربط)؛ «آنگاه» و «هرگز»: قید.
• در «بر روز، بر ماه»، فعل «بخند» به قرینهٔ لفظی حذف شده است.
• در «اما خنده‌ات را هرگز»، فعل «مگیر» به قرینهٔ لفظی حذف شده است.
• در «آنگاه که چشم می‌گشایم و می‌بندم»، مفعول فعل «می‌بندم» یعنی «چشم» به قرینهٔ لفظی حذف شده است.
• نهاد فعل «باز می‌گردند» به قرینهٔ لفظی حذف شده است.

• «خندیدن بر شب و روز و ماه»: کنایه از همیشه خندیدن.
• شب و روز: مجاز از همهٔ زمان‌ها؛ ماه: مجاز از آسمان؛ پیچاپیچ خیابان‌های جزیره: مجاز از زمین.
• «چشم می‌گشایم و می‌بندم»: کنایه از گذر روزگار؛ «پاهایم می‌روند و باز می‌گردند»: کنایه از سفرها و مسیرهای زندگی.
• نان: مجاز از روزی و خوراک؛ هوا: مجاز از نفس کشیدن و زندگی؛ نان و هوا: عناصر ضروری حیات.
• روشنی و بهار: مجاز از زیبایی‌های عالم طبیعت.
• «چشم از دنیا نبندم»: کنایه از نمیرم / مردن.
• تکرار «بخند» و تضادهای «شب / روز»، «می‌گشایم / می‌بندم» و «می‌روند / باز می‌گردند» از آرایه‌های بند است.
• ماه و شب: مراعات‌نظیر.

شاعر از معشوق می‌خواهد در همهٔ زمان‌ها و موقعیت‌های زندگی لبخند بزند و می‌گوید همهٔ نیازهای مادی و زیبایی‌های جهان را می‌توان از او گرفت، اما لبخند معشوق باید تا پایان زندگی همراهش بماند.